سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در روزنامه فرهیختگان نوشت: گاه در حیات ملتها، رویدادهایی رخ میدهند که از مرز یک واقعه تاریخی فراتر میروند و خود به «متن تاریخ» تبدیل میشوند؛ رخدادهایی که در ساحت هویت ملی، حافظه جمعی، سرمایه تمدنی و خودآگاهی تاریخی یک ملت جای میگیرند و مسیر آینده ملت را ترسیم میکنند. از این منظر، تاریخ ایران سرشار از لحظات هویتساز است؛ لحظاتی که ملت ایران در پرتو ایمان، فرهنگ، تاریخ و آگاهی جمعی، هویت تاریخی خود را بازآفرینی کرده و قدرت درونی خویش را در برابر جهانیان به نمایش گذاشته است.
اگر بخواهیم تبارشناسی قدرت اجتماعی و دینی ایران را در تاریخ معاصر بازخوانی کنیم، سه رویداد بزرگ بیش از هر رخداد دیگری بهمثابه نقاط عطف هویتساز و تمدنی رخ مینمایند؛ نخست، حماسه جاودان عاشورا؛ رخدادی که هویت، بقا و تداوم حیات دینی جامعه ایران بر بنیان آن استمرار یافته است. عاشورا و اربعین بزرگترین معجزه بشری و جوهر همبستگی، انسجام دینی و سرمایه معنوی این ملت به شمار میآیند و به مهمترین سرچشمه پایداری هویت دینی و فرهنگی این سرزمین تبدیل شدهاند.
دوم، قیام عظیم ملت ایران در آیین وداع با حضرت امام خمینی(ره) که به تعبیر رهبر شهید، «امام خمینی یک حقیقت همیشه زنده است و تا تاریخ زنده است، راه و اندیشه او زنده خواهد ماند.»
سوم، تشییع باشکوه رهبر شهید، از تهران تا قم و از نجف و کربلا تا مشهدالرضا؛ رخدادی که بار دیگر نشان داد هرگاه ایران در بزنگاههای تاریخی قرار گیرد، سرمایه عظیم دینی، فرهنگی و اجتماعی این ملت به بزرگترین نیروی انسجامبخش و اقتدارآفرین تبدیل میشود.
وجه مشترک این سه رخداد، بازتولید مستمر یک سنت تاریخی است که در آن، ایمان دینی، هویت ملی، حافظه تمدنی و اراده اجتماعی در هم تنیده میشوند و قدرتی میآفرینند که فراتر از همه محاسبات مادی قابل تحلیل است. این همان سرمایهای است که در طول قرنها، راز ماندگاری ایران و رمز استمرار تمدنی این سرزمین بوده است.
آنچه در این روزهای تاریخی در برابر دیدگان جهانیان رقم میخورد، بازنمایی عینی پیوند ملت ایران با هویت تاریخی، آرمانهای انقلاب اسلامی، باورهای دینی، حافظه فرهنگی و موجودیت تمدنی این سرزمین بود. این حضور، زبان گویای ملتی بود که بار دیگر نشان داد قدرت حقیقی ایران، پیش از هر مؤلفه سختافزاری، در سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، همبستگی ملی و پیوند ناگسستنی مردم با ارزشهای بنیادین کشور ریشه دارد.
در ادبیات نوین روابط بینالملل و مطالعات راهبردی، قدرت ملی برآیند ظرفیتهای نظامی، اقتصادی، سیاسی، فناورانه و دیپلماتیک تلقی میشود؛ اما تجربه تاریخی ایران بار دیگر اثبات کرد که همه این مؤلفهها، بدون پشتوانه مردم و سرمایه اجتماعی، فاقد عمق راهبردی و پایداری خواهند بود. آنچه ایران را در دشوارترین آزمونهای تاریخی استوار نگاه داشته، نه فقط قدرت نظامی، سیاسی، امنیتی یا توان بازدارندگی، بلکه قدرت مردم ایران بوده است؛ مردمی که در لحظات سرنوشتساز، خود به بزرگترین پشتوانه امنیت ملی، اقتدار راهبردی، تابآوری اجتماعی و استمرار تاریخی این سرزمین تبدیل شدهاند.
از این منظر، آیینهای وداع با حضرت امام خمینی(ره) و رهبر شهید را باید تجلی «معجزه قدرت اجتماعی» دانست؛ رخدادهایی که جامعه ایران در آنها تصویری راهبردی و تمدنی از اقتدار خود به جهان عرضه کرد. این تصویر، برخلاف بسیاری از روایتهای تقلیلگرایانه، آشکار ساخت که جامعه ایرانی همچنان از ظرفیتی کمنظیر برای همبستگی، وفاداری، بسیج اجتماعی و بازتولید سرمایه ملی برخوردار است؛ ظرفیتی که در بزنگاههای تاریخی، علیرغم همه تفاوتهای سیاسی، قومی، مذهبی و اجتماعی، مفهوم «ایران» را به کانون وحدت ملی و همگرایی تمدنی تبدیل میکند.
در این میان، نکتهای بنیادین نباید مغفول بماند. سرمایه اجتماعی در ایران حقیقتی تاریخی و تمدنی است که ریشه در فرهنگ عاشورا، سنت دیرپای همبستگی ایرانیان، میراث معنوی این سرزمین و تجربههای مشترک تاریخی دارد. هرگاه این عناصر در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند، جامعه ایرانی توانسته است از دل بحرانها، انسجامی تازه و امیدی نو بیافریند و قدرت ملی را در عالیترین سطح بازتولید کند.
باور دارم این رخدادهای هویتساز، هر یک به سهم خود، تحول معرفتی مهمی در تاریخ معاصر ایران رقم زدهاند. جامعه ایران در پرتو این تجربههای تاریخی، نسبت خود را با هویت ملی، حافظه فرهنگی، میراث معنوی، آرمانهای دینی و آینده مشترک بازتعریف کرده است. از همین رو، این اجتماعات عظیم را باید کنشهای بزرگ تمدنی دانست که در آنها، ملت ایران بار دیگر خود را بهعنوان یک «جامعه تاریخی» بازشناخته و بازنمایی کرده است.
در حافظه تاریخی ایرانیان، اجتماعات بزرگ مردمی همواره نشانه لحظات سرنوشتساز بودهاند. عاشورا، وداع تاریخی با امام خمینی(ره) و تشییع رهبر شهید، سه حلقه از یک زنجیره تاریخیاند که در آنها، ملت ایران ایمان، هویت، فرهنگ، تاریخ و آینده خود را در قالب یک کنش اجتماعی عظیم به نمایش گذاشته است. این پیوستگی تاریخی، رمز ماندگاری و استمرار هویت ایرانی ـ اسلامی است.
بر همین اساس، در وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تصمیم به ثبت ملی این آیین تاریخی اتخاذ شد؛ زیرا بر این باوریم که آیینها، خاطرات جمعی، تجربههای مشترک و لحظات سرنوشتساز ملتها، بخش جداییناپذیر میراثفرهنگی ناملموس آنان را تشکیل میدهند. ثبت این رویداد، در حقیقت ثبت حافظه تاریخی یک ملت و صیانت از سرمایه معنوی، فرهنگی و هویتی آن برای نسلهای آینده است تا ایرانیان و جهانیان بدانند که ملت ایران در این مقطع حساس تاریخی، چگونه والاترین جلوه سرمایه اجتماعی و همبستگی ملی خویش را به نمایش گذاشت.
جهانیان شاهد بودند که ایران، افزون بر همه ظرفیتهای راهبردی خود، از سرمایهای برخوردار است که هیچ قدرتی قادر به خلق، بازتولید یا جایگزینی آن نیست؛ سرمایهای به نام مردم. این همان مؤلفهای است که در ادبیات نوین امنیت ملی، مهمترین بنیان تابآوری، اقتدار پایدار، امنیت انسانی و ثبات راهبردی کشور محسوب میشود.
هر آنکس که آینده ایران را تنها با شاخصهای اقتصادی، نظامی یا ژئوپلیتیکی تحلیل کند، بیتردید بخش مهمی از حقیقت این سرزمین را نادیده گرفته است. ایران را باید با مردمش شناخت، با تاریخی که در بزنگاههای حساس، اراده ملی را بر هر محاسبه مادی و هر معادله قدرت غلبه داده است. این همان حقیقتی است که در خیابانهای تهران، قم، نجف، کربلا، مشهد و دیگر کانونهای این حضور تاریخی، در برابر چشم جهانیان آشکار شد.
این حضور، حامل پیامی روشن و راهبردی برای جهانیان و دشمنان ملت بود؛ اینکه هرگونه مواجهه با این سرزمین، در حقیقت مواجهه با ملتی است که مهمترین پشتوانه قدرت آن، وحدت ملی، هویت تاریخی، حافظه تمدنی و سرمایه اجتماعی است. چنین ملتی را نمیتوان با ابزار فشار، تهدید یا محاسبات مادی تحلیل کرد؛ زیرا قدرت واقعی آن، در پیوند میان تاریخ، فرهنگ، ایمان، هویت و مردم ریشه دارد؛ پیوندی که در لحظات سرنوشتساز، به بزرگترین منبع اقتدار ملی و استمرار تمدنی ایران تبدیل میشود.
ملت ایران، در این روزهای تاریخی، نهتنها رهبر شهید خود را بدرقه کرد، بلکه بار دیگر از موجودیت تاریخی، هویت تمدنی، سرمایه فرهنگی و آینده مشترک خویش پاسداری نمود. این تصویر، برای همیشه در حافظه تاریخی ایران و تاریخ معاصر ماندگار خواهد ماند؛ تصویری از ملتی که نشان داد بزرگترین قدرت ایران، در مردم، در سرمایه اجتماعی، در اعتماد عمومی، در ایمان، در حافظه تاریخی و در اراده جمعی نهفته است؛ سرمایهای که هرگاه به میدان آمده، نهتنها معادلات را دگرگون کرده، بلکه مسیر تاریخ را نیز تغییر داده است.
انتهای پیام/
نظر شما